NASA‘nın 2004’te fırlatılan Neil Gehrels Swift Gözlemevi‘ni daha yüksek bir yörüngeye taşıması için görevlendirdiği Katalyst Space robotu, beklenmedik bir dizi arızanın ardından kontrolsüz şekilde dönmeye başladı. NASA ve Katalyst Space, 28 Temmuz’da yaptıkları ortak açıklamada uzay aracının stabilize edilmeye çalışıldığını doğruladı. Bu, bir uzay ajansının kendi teleskobunu kurtarması için ilk kez özel bir şirketle anlaştığı görev olma özelliğini taşıyor.
LINK Uzay Aracında Neler Ters Gitti?
LINK adı verilen kurtarma robotu, 3 Temmuz’da Northrop Grumman Pegasus roketiyle uzaya fırlatıldı. Fırlatma başarılı geçse de, aracı Swift ile buluşma noktasına götürecek olan devreye alma sürecinde işler planlandığı gibi ilerlemedi. Hafta sonu itibarıyla uzay aracı kendi etrafında dönmeye başladı ve bu dönüş iletişimin kesintili hale gelmesine yol açtı. NASA’ya göre bunun sebebi, aracın anteninin kontrolsüz dönüş sırasında Dünya’dan uzaklaşması.
Arızanın kökeninde iki kritik sistem yatıyor. Uzay aracının yönelimini sağlayan üç reaksiyon tekerinden (reaction wheel) ikisi arızalandı. Buna ek olarak itici sistemlerinden birinde de sorun tespit edildi. Reaksiyon tekerleri, uzay araçlarının yakıt harcamadan yön değiştirmesini sağlayan jiroskopik cihazlar. Üç tekerden ikisinin kaybı, aracın kendi eksenini kontrol etme yeteneğini neredeyse sıfırlamış durumda.
Katalyst uçuş kontrolörleri şu anda yedek iticileri kullanarak aracın dönüş hızını azaltmaya çalışıyor. Şirketten yapılan açıklamada “bu ateşleme serisine başladık ve hedeflenen etkiyi görüyoruz” denilirken, TechCrunch’a konuşan yetkililer görevin halen aktif olduğunu ve Swift ile buluşma planlarının sürdüğünü belirtti.
22 Yıllık Teleskobun Kritik Durumu
Swift Gözlemevi, uzay biliminde gama ışını patlamaları gibi ani ve geçici kozmik olayları hızla tespit edip gözlemleyebilme yeteneğiyle tanınıyor. “Swift” adı da bu hızlı tepki kabiliyetinden geliyor. Ancak 22 yıldır yörüngede olan teleskop, Dünya’nın kütleçekim etkisiyle giderek alçalıyor. Eğer önümüzdeki birkaç ay içinde daha yüksek bir yörüngeye çıkarılamazsa, gözlemevi atmosfere girip yanarak görevini tamamlamak zorunda kalacak.
Bu aciliyet, LINK uzay aracının alışılmadık derecede hızlı bir takvimle inşa edilmesine yol açtı. Görevin baş araştırmacısı Kieran Wilson, fırlatma öncesinde gazetecilere yaptığı açıklamada durumun risklerini açıkça kabul etmişti: “Bütün bunlar zorlu ve riskli. Çok daha uzun geliştirme döngülerine ve çok daha fazla fonlamaya sahip uzay araçları sıradan sebeplerle başarısız oldu.”
Ticari Uzay Kurtarma Görevlerinin Geleceği
Bu görevin akıbeti yalnızca Swift’i değil, yörüngedeki yaşlanan uydulara müdahale etme konseptinin ticari uygulanabilirliğini de doğrudan etkileyecek. Katalyst Space, Haziran ayında Fortitude Ventures ve Geodesic Capital liderliğinde 12 milyon dolarlık bir yatırım turu tamamlamıştı. Şirket aynı zamanda ABD ordusundan da fon sağlıyor; Pentagon uydulara servis verebilen veya rakip uzay araçlarını gözetleyebilen dinamik araçlarla yakından ilgileniyor.
Katalyst uçuş ekibinin önünde dar bir pencere var. Yedek iticilerle dönüşü yavaşlatma girişimi başarılı olursa, LINK’in Swift ile buluşup teleskobu daha yüksek bir yörüngeye taşıması teorik olarak hala mümkün. Ancak reaksiyon tekerlerindeki çifte arıza ve itici sistemindeki sorunun tam olarak teşhis edilememesi, görevin geri kalanı için ciddi bir manevra kısıtı anlamına geliyor.
NASA ise şimdilik izlemede. Ajans, Katalyst’in uzay aracını stabilize etme çabalarının sonucunu gördükten sonra görevin devam edip etmeyeceğine dair nihai kararını verecek.
