ABD’nin New Mexico eyaletindeki bir bölge mahkemesi, Meta‘yı (Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi) gençlerin ruh sağlığını bozduğu ve çocukları çevrimiçi istismarcılara karşı koruyamadığı gerekçesiyle 567 milyon dolar para cezasına çarptırdı. Mart ayında aynı davanın ilk aşamasında verilen 375 milyon dolarlık kararla birlikte şirketin ödeyeceği toplam fatura 942 milyon dolara ulaştı.
Ancak teknoloji devine asıl büyük darbe mali cezadan ziyade, mahkemenin platformların algoritmik işleyişine getirdiği zorunlu ve radikal teknik kısıtlamalar oldu.
İki Aşamalı Dava, İki Dev Ceza
New Mexico Başsavcısı Raúl Torrez tarafından yürütülen dava iki aşamadan oluşuyordu. Mart ayında sonuçlanan ilk aşamada jüri, Meta’yı genç kullanıcıları çocuk avcılarından korumakta başarısız bulmuş ve 375 milyon dolar tazminata hükmetmişti. Şimdi tamamlanan ikinci aşama ise platformun gençlerin ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerine odaklandı.
Toplam 942 milyon dolarlık cezanın farkındalık kampanyalarına, önleme programlarına ve mağdurlara destek hizmetlerine aktarılacağı açıklandı. Başsavcı Torrez kararla ilgili yaptığı açıklamada, “Meta yıllardır platformlarının New Mexico’daki çocuklara zarar verdiğini biliyordu; genç ruh sağlığı krizini beslemekten çocuk avcılarıyla çocukları buluşturmaya kadar. Buna rağmen güvenlik yerine etkileşimi ve kârı seçti. Bugün bu tercihinin bedelini ödüyor” ifadelerini kullandı.
Mahkemenin Getirdiği Yeni Kurallar
Yargıç Biedscheid, cezanın ötesinde Meta’nın New Mexico’da uygulamak zorunda olduğu yeni kısıtlamaları da sıraladı. Buna göre:
- 18 yaş altı tüm kullanıcıların profilleri varsayılan olarak gizli olacak ve yetişkin kullanıcıların gençlerle bağlantı kurması otomatik olarak engellenecek.
- Reklam bildirimleri ve etkileşim uyarıları, 22.00-07.00 saatleri arasında ve okul döneminde 08.00-15.00 arasında tamamen kapatılacak.
- 18 yaş altı kullanıcıların beğeni sayıları varsayılan olarak gizlenecek.
- Facebook ve Instagram’da 18 yaş altı kullanıcılar için aylık 90 saatlik zorunlu kullanım sınırı getirilecek. Bu, günde ortalama üç saate denk geliyor.
Yaş doğrulama konusunda da mahkeme net tavır aldı. Meta, 13 yaş altı olduğundan şüphelenilen kullanıcılardan kimlik kanıtı talep etmek ve 30 gün içinde doğrulama yapmayan hesapları silmek zorunda.
Tamamen Yasaklamak Yerine Sınırlandırmak
Bu karar, sosyal medyada genç koruması açısından yeni bir çerçeve sunuyor. Avustralya’da uygulanan tamamen yasaklama modelinin ilk verileri, gençlerin büyük kısmının yaş tespit sistemlerini aşabildiğini veya hesapsız şekilde platformları kullanmaya devam ettiğini gösteriyor. New Mexico’nun getirdiği kullanım sınırları, bildirim kısıtlamaları ve varsayılan gizlilik gibi önlemler, topyekûn yasaktan daha etkili olabilir.
Ancak işin kilit noktası yaş doğrulama sistemlerinin ne kadar sağlam çalışacağı. Uzmanlar, devlet onaylı ve tüm platformlarda geçerli evrensel bir yaş doğrulama sistemi olmadan bu tür kısıtlamaların delinebileceğine dikkat çekiyor.
Meta Temyize Gidiyor, Davalar Büyüyor
Meta sözcüsü Andy Stone, şirketin kararı temyiz edeceğini ve gençleri çevrimiçi ortamda koruma konusundaki siciline güvenmeye devam ettiğini açıkladı. Stone, “Platformlarımızda insanları güvende tutmak için yoğun şekilde çalışıyoruz ve kötü aktörlerle zararlı içeriği tespit etmenin zorlukları konusunda şeffaf olduk” dedi.
Ancak Meta’nın önündeki hukuki tablo bununla sınırlı değil. Şirket şu anda 33 eyaletin ortaklaşa açtığı ve Oakland federal mahkemesinde birleştirilen büyük bir davayla karşı karşıya. Tennessee gibi başka eyaletler de kendi bağımsız davalarını sürdürüyor. Mart ayında Los Angeles’ta da benzer bir davada sosyal medya şirketinin bağımlılık yaratan tasarımları nedeniyle aleyhine karar çıkmıştı.
Türkiye’deki Yansımaları Ne Olabilir?
New Mexico’da şekillenen bu yeni düzenleme çerçevesi, küresel çapta emsal oluşturabilecek nitelikte. Özellikle zorunlu bildirim molası ve aylık kullanım sınırı gibi fikirler, Türkiye dahil birçok ülkede sosyal medya düzenlemeleri tartışılırken masaya gelebilir. Meta’nın temyiz sürecinde alacağı sonuç ve diğer davaların seyri, sosyal medya platformlarının genç kullanıcılara yönelik tasarımını kökten değiştirebilir.
Son dönemde Avustralya gibi ülkelerin denediği “gençlere sosyal medyayı tamamen yasaklama” girişimleri, gençlerin sahte hesaplar veya VPN’ler aracılığıyla sistemi aşması nedeniyle büyük oranda başarısız olmuştu. Bu mahkeme kararı ise sorunu kökten yasaklamak yerine bağımlılık yapan mekanizmaları (bildirimler, beğeni sayıları, sonsuz kaydırma) kısıtlamayı hedefliyor. Eğer Meta bu kararı temyiz sürecinde bozamazsa; gece saatlerinde bildirimleri susturan, günlük kullanım süresine kota koyan ve yaş doğrulamasını zorunlu kılan bu teknik altyapı, Avrupa Birliği ve Türkiye dahil tüm küresel pazarlar için yeni bir standart haline gelebilir.
Mahkemenin altını çizdiği gibi, mesele sadece ceza kesmek değil; platformların işleyişini yapısal olarak dönüştürmek. New Mexico kararının küresel düzenlemelere ne ölçüde sirayet edeceğini ise Meta’nın temyiz başvurusu ve ABD’deki diğer eyalet davalarının sonuçları belirleyecek.
